İsim cümlecikleri (noun clause)

Dil bilgisi boşluklarında, cloze içinde ve çeviride.

• that + cümle
• whether / if
• what / who / which
• how / why / when
• the fact that
• it is clear that
• no matter what

İsim cümleciği bir soru değil, bir cümle parçasıdır. İçinde yardımcı fiil özneden önce gelmez; düz cümle sırası korunur.

• The report does not say when the samples ————boşlukwere collected.

  Boşluğu aç

  'were the samples collected' soru dizilimidir; isim cümleciğinde düz sıra kullanılır.

that bir bilgiyi aktarır ve kesinlik taşır. whether iki seçenek arasındaki belirsizliği verir. wh- kelimeleri ise eksik olan bilginin türünü söyler.

• The minutes do not record ————boşlukwhether the proposal was ever discussed.

  Boşluğu aç

  Tartışılıp tartışılmadığı belirsiz: evet–hayır belirsizliği.

• The committee announced ————boşlukthat the deadline would be extended.

  Boşluğu aç

  Bir bildirim aktarılıyor, belirsizlik yok.

Edatın ardından doğrudan 'that' kullanılmaz; araya 'the fact' girer. Cümle başında özne konumunda da 'The fact that ...' kalıbı sık kullanılır.

• Despite ————boşlukthe fact that the study was never replicated, its conclusions are still widely cited.

  Boşluğu aç

  'Despite' bir edattır; ardından doğrudan 'that' cümleciği gelemez, araya 'the fact' girer. Bağlaç olan 'although' ise 'the fact' istemez.

if, whether anlamında yalnızca ask, know, wonder gibi fiillerden ya da not sure gibi sıfatlardan sonra cümlecik kurar. Dört konumda ise yalnızca whether kullanılır: edattan sonra (depend on whether), cümle başında özne olarak, hemen ardından or not geldiğinde (whether or not) ve to V1'den önce (decide whether to apply).

• The choice of treatment depends on ————boşlukwhether the infection is caused by a virus or by bacteria.

  Boşluğu aç

  on edatından sonra if ve that gelmez. Cümlecik iki seçenek (virüs ya da bakteri) arasındaki belirsizliği verdiği için whether gerekir.

• The committee has not yet decided ————boşlukwhether to postpone the conference or move it online.

  Boşluğu aç

  Boşluktan sonra to V1 geliyor ve iki seçenek (postpone / move) sunuluyor. to V1'den önce yalnızca whether kullanılır; if bu konumda gelmez.

• ————boşlukWhether the tax cut will boost economic growth or not remains uncertain.

  Boşluğu aç

  Cümlecik remains yükleminin öznesidir ve sonunda or not vardır; özne konumundaki cümleciği if başlatamaz. That ise or not ile kurulan belirsizlik anlamını veremez.

Edattan sonra hangi bağlayıcının geleceğini cümleciğin eksik olup olmadığı belirler. Cümlecikte özne ya da nesne eksikse what, who ya da which gelir ve eksik öğenin yerini tutar: from what the engineers had proposed. Cümlecik eksiksiz bir bilgi aktarıyorsa the fact that gerekir; whether ile how, why, when gibi wh- sözcükleri ise eksiksiz bir cümleyle edattan sonra doğrudan gelebilir.

• Due to ————boşlukthe fact that the drug was approved only last year, little is known about its long-term effects.

  Boşluğu aç

  Boşluktan sonra gelen the drug was approved only last year eksiksiz bir cümledir ve bir bilgi aktarır; eksik öğe olmadığı için what gelmez, due to edatından sonra bu bilgiyi the fact that bağlar. that ise edattan sonra tek başına gelmez.

• The final design differed considerably from ————boşlukwhat the engineers had originally proposed.

  Boşluğu aç

  proposed yükleminin nesnesi eksik; “önerilen şey” anlamını what verir. the fact that eksiksiz bir cümle ister, which ise önünde nitelediği bir isim olmadan bu görevi üstlenemez.

• The long debate over ————boşlukwho should pay for the cleanup has delayed the project by several years.

  Boşluğu aç

  should pay yükleminin öznesi eksik ve ödeyecek olan bir kişi ya da kurumdur; edattan sonra who doğrudan gelir. whether ve the fact that eksiksiz bir cümle ister, what ise kişi ya da kurum için kullanılmaz.

idea, belief, view, claim, fear, hope, evidence, news gibi isimlerden sonra gelen that cümleciği ismin içeriğini verir: the belief that the drug was safe (ilacın güvenli olduğu inancı). Bu isim cümleciği eksiksizdir ve that yerine which gelmez. that'ten sonra bir öğe eksikse cümlecik sıfat cümleciğidir (the claim that the company made) ve ancak o zaman which de kullanılabilir.

• The new findings support the view ————boşlukthat regular physical activity can slow memory loss in older adults.

  Boşluğu aç

  the view'dan sonra gelen cümlecik eksiksizdir ve görüşün içeriğini verir; bu isim cümleciği that ile kurulur. which cümlecikte eksik bir öğe ister, what ise önünde bir isim varken kullanılmaz.

• The fear ————boşlukthat the disease could spread to other regions led to strict controls at the border.

  Boşluğu aç

  Cümlecik korkunun ne olduğunu açıklar; ismin içeriğini veren cümlecik that ile kurulur. which seçilirse cümlecikte eksik bir öğe aranır, oysa the disease could spread to other regions tam bir cümledir.

Bir isim cümleciği cümlenin öznesi olabilir ve bu konumda that tek başına da gelir: That the climate is changing is beyond doubt. that ile kurulan özne cümleciği tek bir bilgi sayılır; cümlecikte çoğul isimler olsa bile yüklem tekildir. Uzun özne cümleciği çoğu zaman sona alınır ve boşalan özne yerine it gelir: It is beyond doubt that the climate is changing. Bu it hiçbir şeye gönderme yapmaz, yalnızca özne yerini tutar; bu görevde this ya da there kullanılmaz.

• That so many bird species are declining at the same time ————boşlukhas led scientists to look for a common cause.

  Boşluğu aç

  Öznenin tamamı That ile başlayan cümleciktir ve tek bir bilgi sayılır, bu yüzden yüklem tekil olur. Cümlecikteki çoğul bird species'e bakıp have seçmek yanlıştır; had ise cümlede bulunmayan, daha sonraki bir geçmiş zaman noktası ister.

• ————boşlukIt is now widely accepted that smoking during pregnancy can harm the unborn child.

  Boşluğu aç

  Asıl özne sondaki that cümleciğidir; baştaki boş özne yerini it doldurur. This ve There bu yer tutucu görevi üstlenmez, What ise sondaki that cümleciğiyle birlikte kullanılamaz.

• It remains unclear ————boşlukwhat triggered the sudden collapse of the ice shelf.

  Boşluğu aç

  Sona alınan cümlecikte triggered yükleminin öznesi eksik; bu eksik özneyi what karşılar. that ve whether eksiksiz bir cümle ister, who ise bir buz sahanlığını çökerten etken için kullanılmaz.

recommend, propose, demand, require, urge gibi öneri, istek ya da zorunluluk bildiren fiillerden ve It is essential / vital / necessary that kalıbından sonra that cümleciğindeki fiil yalın hâlde (V1) kullanılır. Bu fiil üçüncü tekilde -s almaz, ana yüklem geçmiş zamanda olsa bile geriye kaymaz ve be her özneyle be olarak kalır; aynı anlam should + V1 ile de verilir. Olumsuzda do kullanılmaz, not doğrudan yalın fiilin önüne gelir: that the meeting not be delayed. clear, obvious, likely gibi sıfatlar ise bir istek değil bir bilgi bildirir; onlardan sonra fiil olağan zaman kurallarına uyar.

• The safety board recommended that the old bridge not ————boşlukbe reopened until all of its cables had been replaced.

  Boşluğu aç

  recommend bir öneri bildirir; that cümleciğinde fiil yalın kalır ve olumsuzda not doğrudan be'nin önüne gelir. Ana yüklem geçmiş zamanda olsa da was gelmez; is ya da been de bu kalıba uymaz.

• It is essential that the patient rest for at least two days and ————boşlukbe kept under close observation.

  Boşluğu aç

  It is essential that kalıbında fiil yalın kalır; tekil özneye (the patient) rağmen rests değil rest gelmesi bunu gösterir. and ile bağlanan ikinci yüklem de aynı biçimde yalındır ve be her özneyle be kalır: is değil be.

suggest ve insist, bir şeyin yapılmasını önerme ya da isteme anlamında yalın fiil alır. suggest “göstermek, işaret etmek”, insist ise “ısrarla iddia etmek” anlamındaysa ortada bir istek yoktur; cümlecikteki fiil olağan zaman kurallarına uyar ve geçmiş zamanlı yüklemden sonra geriye kayar. Özne the data, the evidence, the results gibi öneride bulunamayacak bir şeyse suggest “göstermek” anlamındadır.

• The blood tests suggested that the patient's kidneys ————boşlukwere still working normally at the time of the accident.

  Boşluğu aç

  Kan testleri öneride bulunamaz; suggest burada “işaret etmek” anlamındadır, bu yüzden yalın be değil olağan zaman gelir. Durum at the time of the accident anına, yani geçmişe aittir ve özne çoğuldur (kidneys): were. are geçmişteki bir anı anlatmaz.

• At the hearing, the driver insisted that the traffic light ————boşlukwas still green when he entered the junction.

  Boşluğu aç

  Sürücü bir şey istemiyor, geçmişteki bir durumu ısrarla iddia ediyor; bu yüzden yalın be değil, olağan geçmiş zaman was gelir. Işığın rengi when he entered the junction anına, yani geçmişe ait olduğu için is de uymaz.

whoever “kim … ise, … olan herkes”, whatever “ne … ise, … olan her şey”, whichever “hangisi … ise” anlamına gelir ve önünde bir isim olmadan isim cümleciği kurar. Bu sözcük kendi cümleciğinde özne ya da nesnedir; whatever ve whichever doğrudan bir isimle de kullanılır (whatever problem, whichever method). Cümleciğin tamamı ana cümlede özne, nesne ya da edat nesnesi olur. Virgülle ayrılıp “ne olursa olsun” anlamı veren kullanım ise (Whatever happens, the plan will go ahead.) bir zarf cümleciğidir ve no matter what ile değiştirilebilir. however de isim cümleciği kurmaz: however + sıfat / zarf “ne kadar … olursa olsun” anlamında bir zarf cümleciği başlatır.

• ————boşlukWhoever wins the election will inherit a large budget deficit.

  Boşluğu aç

  wins yükleminin öznesi eksik ve önünde nitelenecek bir isim yok; “seçimi kim kazanırsa” anlamını Whoever verir. Who ile kurulan cümlecik “kimin kazanacağı” sorusunu anlatır, oysa açığı devralacak olan bir soru değil, bir kişidir.

• The rescue team was trained to deal with ————boşlukwhatever problem might arise in the first hours after an earthquake.

  Boşluğu aç

  problem, might arise yükleminin öznesidir; whatever hem bu ismi niteler hem de cümleciği with edatına bağlar: “çıkabilecek sorun her ne ise”. the, any ya da every seçilirse ayrıca bir ilgi zamiri (that) gerekir, çünkü özne konumundaki ilgi zamiri düşürülemez. whichever ise önceden belli seçenekler arasından seçim anlatır; cümlede böyle bir seçenek grubu yok.

• Households may join ————boşlukwhichever of the two recycling schemes suits them better.

  Boşluğu aç

  Seçim belli iki program arasında ve join fiili bir soru değil, bir nesne ister; “hangisi daha uygunsa onu” anlamını whichever verir. which ile kurulan cümlecik bir soru içeriği taşır ve join fiilinden sonra gelmez; whatever ise of the two ile kullanılmaz.

Ana yüklem geçmiş zamandaysa (said, reported, asked, found) cümlecikteki zaman çoğu zaman bir adım geriye kayar: is → was, will → would, can → could, V2 ve have + V3 → had + V3. Zaman ifadeleri de buna uyar: last night → the previous night, next week → the following week. Aktarılan bilgi hâlâ geçerliyse ya da genel bir doğruysa şimdiki zaman korunabilir: The teacher explained that light travels faster than sound.

• The researchers asked the volunteers how many hours they ————boşlukhad slept the previous night.

  Boşluğu aç

  asked geçmiş zamanda ve the previous night, last night ifadesinin aktarılmış biçimidir; zaman geriye kayar ve had + V3 gelir. have belirli bir geçmiş zamanla (the previous night) kullanılmaz, did ise slept ile birlikte gelemez.

• When the survey was carried out in 2012, the researchers found that most rural households ————boşlukwere not yet connected to the internet.

  Boşluğu aç

  found geçmiş zamanda ve bulgu 2012'deki durumu anlatıyor; be geriye kayar ve çoğul özneyle (most rural households) were olur. are bilgiyi bugün için de geçerliymiş gibi sunar, oysa cümlenin başı durumu 2012'ye bağlıyor.

• İsim cümleciğinde soru dizilimini korumak: '... why were the figures different' gibi.
• İsimden sonra gelen sıfat cümleciği ile fiilden sonra gelen isim cümleciğini karıştırmak.