Modallar (modals)

Dil bilgisi boşluklarında, modal sorularında, cloze içinde ve yakın anlamlı cümlede.

must en yüksek kesinliği, should orta düzeyi, may / might / could düşük olasılığı verir. Cümlede somut bir kanıt varsa merdivenin üstüne çıkılır.

• The delay ————boşlukmay / might be related to the supply problem, but nobody has confirmed it yet.

  Boşluğu aç

  'nobody has confirmed' kanıt olmadığını söylüyor; düşük dereceli modal gerekir.

• The lights are on and her car is outside, so she ————boşlukmust be at home.

  Boşluğu aç

  İki somut kanıt var; en yüksek kesinlik modalı seçilir.

mustn't bir yasaktır: yapılmaması gerekir. don't have to ise gereksizliktir: yapılabilir de yapılmayabilir de. Türkçede ikisi de 'gerekmez' gibi okunduğu için karıştırılır.

• Visitors ————boşlukmust not take photographs inside the archive; the rule is posted at the entrance.

  Boşluğu aç

  Asılı bir kural var: yasak.

• Participation is optional; students ————boşlukdo not have to attend the seminar if they are busy.

  Boşluğu aç

  Katılım isteğe bağlı: zorunluluk yok, ama yasak da yok.

should ve ought to hem tavsiye hem de makul beklenti bildirir. 'had better' daha sert bir uyarıdır ve olumsuzu 'had better not' biçimindedir.

• The train left at seven, so it ————boşlukshould arrive before noon.

  Boşluğu aç

  Kesin bilgi değil, makul bir beklenti.

Bugünkü zorunlulukta must ve have to çoğu zaman yer değiştirebilir; must genellikle konuşanın kendi yargısını ya da yazılı bir kuralı, have to ise dışarıdan gelen bir zorunluluğu öne çıkarır. Ama must'ın geçmiş, gelecek, to V1 ya da -ing biçimi yoktur. Bu yüzden geçmişteki zorunluluk için had to, gelecek için will have to, başka bir modaldan sonra may have to, fiilin isim gibi kullanıldığı yerde (örneğin bir edattan sonra) having to gelir.

• When the new software was introduced last year, all staff ————boşlukhad to attend a two-day training course, which most of them found useful.

  Boşluğu aç

  Zorunluluk geçmişte yaşanmış ve yerine getirilmiş (last year; kursu yararlı bulmaları katıldıklarını gösteriyor); must'ın geçmiş biçimi olmadığı için had to gelir. Ana fiil need ile kurulan needed to da aynı anlamı verir; must attend ise ancak bugüne ya da geleceğe bakabilir.

• Patients often complain about ————boşlukhaving to wait several weeks for an appointment with a specialist.

  Boşluğu aç

  about bir edattır ve ardından fiil -ing alır. Hastalar beklemeyi kendileri seçmiyor, buna mecbur kalıyor; must'ın -ing biçimi olmadığından bu zorunluluk having to ile verilir.

need iki biçimde kullanılır. Modal need çoğunlukla olumsuzda görülür: need not / needn't + V1; bu biçimde to gelmez ve üçüncü tekil kişide (he, she, it) -s eklenmez. Ana fiil need ise do / does / did ile olumsuz yapılır ve to alır: does not need to + V1. Gereksiz yere yapılmış geçmiş bir iş için kullanılan needn't have V3 kalıbı Perfect modallar konusunda anlatılır.

• The reviewers have told the author that she ————boşlukneed not rewrite the whole chapter, although she may do so if she wishes; correcting the figures in Table 2 will be enough.

  Boşluğu aç

  Hakemler yalnızca tablodaki düzeltmeyi istiyor, yazar isterse bölümü yine de yeniden yazabilir: bu bir yasak değil, gereksizlik. Modal need tekil özneyle de -s almaz (needs not olmaz) ve ardından yalın V1 gelir. must not bir yasak bildirir ve although she may do so ile çelişir; should not ise bir sakınca bildirir, oysa cümle yalnızca düzeltmenin yeteceğini söylüyor.

• Students who already hold a valid language certificate do not need ————boşlukto take the placement test.

  Boşluğu aç

  need burada do not ile olumsuz yapılmış, yani ana fiildir ve ardından to + V1 gelir. yalın V1 yalnızca modal biçimde, need not take olarak doğrudur.

could geçmişteki genel bir yeteneği anlatır. Geçmişte belirli bir anda gerçekleşmiş tek bir başarıyı anlatırken olumlu cümlede could yerine was / were able to ya da managed to kullanılır; olumsuzda could not her iki durumda da doğrudur. see, hear gibi algı fiilleri bu ayrımın dışındadır. can'in gelecek, present perfect ve to V1 biçimleri de be able to ile kurulur: will be able to, have been able to, to be able to.

• Although the storm had damaged the main radio, the captain ————boşlukwas able to send a distress signal using a backup transmitter, so all twelve crew members were rescued within hours.

  Boşluğu aç

  Fırtınaya rağmen belirli bir anda bir kez başarılmış bir eylem anlatılıyor; mürettebatın kurtarılması sinyalin gerçekten gönderildiğini gösteriyor. Olumlu cümlede bu anlam could send ile değil was able to ile verilir; managed to da aynı anlamı verir.

• Most wheat varieties cannot survive in these salty soils, but researchers hope that within a decade a new variety will ————boşlukbe able to grow there.

  Boşluğu aç

  İlk cümle cannot ile bugünkü yeteneksizliği veriyor; aynı yetenek gelecek için anlatılırken can kullanılamaz (will can kurulmaz), yerine will be able to gelir.

Olumlu cümlede may, might ve could birbirine yakın derecede olasılık bildirir; olumsuzda ise ayrılırlar. may not / might not “belki … değil” der ve olasılığı açık bırakır. cannot / can't ve bugüne bakan could not ise kanıta dayanarak “olamaz” der. Kesin olumsuz çıkarımda must'ın karşıtı olarak can't kullanılır; mustn't ise ilk anlamıyla yasak bildirir.

• The figures in this table ————boşlukcannot be accurate: the percentages add up to more than 100.

  Boşluğu aç

  Yüzdelerin toplamı 100'ü aşamaz; bu mantıksal bir imkânsızlıktır ve “olamaz” anlamı cannot ile verilir (can't ya da could not da olur). may not fazla zayıf kalır; mustn't ise ilk anlamıyla bir yasak bildirir.

• The new drug ————boşlukmay not be effective in elderly patients, as no one over the age of 65 took part in the clinical trial.

  Boşluğu aç

  Yaşlı hastalara ait veri yok; bu yalnızca bir belirsizlik yaratır ve “belki etkili değildir” anlamı may not ile verilir (might not da aynı derecededir). cannot ya da could not kanıtlanmış bir imkânsızlık gerektirir.

used to + V1 geçmişte tekrarlanan eylemleri de artık sürmeyen durumları da anlatır. would yalnızca tekrarlanan eylemler için kullanılır; be, have, know, live gibi durum bildiren fiillerle geçmişteki bir durum would ile anlatılmaz. did'li olumsuz ve soruda -d düşer: did not use to. be used to + V-ing (“… -e alışkın olmak”) ise ayrı bir kalıptır; buradaki to bir edattır ve “Gerund mi, infinitive mi” konusunda anlatılır.

• Until the 1990s, the island ————boşlukused to have only one doctor for its entire population.

  Boşluğu aç

  Artık sürmeyen bir durum anlatılıyor ve fiil have (sahip olmak); durum fiilleriyle would kullanılmaz, yalnızca used to gelir. could have ise geçmişte var olan bir durumu değil, gerçekleşmemiş bir olasılığı bildirirdi.

• In the early twentieth century, most homes in the region did not ————boşlukuse to have running water; families carried it from public wells.

  Boşluğu aç

  Artık sürmeyen bir durum did not ile olumsuz yapılmış; did'den sonra yalın fiil geldiği için used değil use yazılır. did not need to have ise gereksizlik bildirirdi, oysa ikinci cümle suyun kuyulardan taşındığını söyleyerek bir eksikliği anlatıyor.

would rather “… -meyi tercih etmek” anlamındadır ve ardından yalın V1 gelir; karşılaştırma than ile yapılır, olumsuzu ise would rather not biçimindedir. Tercih başka bir öznenin eylemiyle ilgiliyse would rather'dan sonra yeni özne ve V2 gelir; anlam yine bugüne ya da geleceğe bakar. Aynı anlamdaki would prefer ise to + V1 alır.

• Many employees say they would rather ————boşlukwork from home two days a week than spend hours commuting.

  Boşluğu aç

  would rather'dan sonra yalın V1 gelir; karşılaştırmanın öbür tarafındaki spend de aynı biçimdedir. to work ya da working bu kalıba uymaz.

• Most patients would rather their doctors ————boşluktold them the full truth about their condition.

  Boşluğu aç

  Tercih başka bir öznenin (their doctors) eylemiyle ilgili; would rather + özne yapısında yüklem V2 olur, ama anlam bugüne bakar. Standart kullanımda tell ya da would tell bu yapıya uymaz.

• Given the choice, most students would rather take an oral exam ————boşlukthan write a long essay.

  Boşluğu aç

  would rather ile kurulan karşılaştırmanın ikinci öğesi than ile bağlanır. to, prefer ile kullanılır (prefer X to Y); rather zaten cümlede olduğu için rather than de tekrar edilmez.

be supposed to + V1, konuşanın kendi tavsiyesini değil, bir kurala, plana ya da genel kanıya göre beklenen durumu anlatır. Zamanı be taşır: is / are supposed to bugüne, was / were supposed to geçmişe bakar ve çoğu zaman gerçekleşmeyen bir planı ya da uyulmayan bir kuralı gösterir. Olumsuzu (is / are not supposed to) kurala göre yapılmaması gerekeni bildirir.

• The results ————boşlukwere supposed to be published last March, but the journal postponed the special issue until the autumn.

  Boşluğu aç

  Plan geçmişe ait (last March) ve gerçekleşmemiş (but … postponed); bu anlam were supposed to ile verilir. are supposed to bugüne bakar ve last March ile uyuşmaz.

• This herbal tea ————boşlukis supposed to improve sleep, but there is still little scientific evidence for the claim.

  Boşluğu aç

  be supposed to burada genel kanıyı, “… olduğu söylenir” anlamını verir; iddia bugün de dile getiriliyor (there is still … for the claim), bu yüzden is gelir. was, beklentinin geçmişte kaldığını ve boşa çıktığını söylerdi.

• mustn't ile don't have to'yu eşdeğer saymak.
• Cümlede kanıt varken düşük dereceli modalı seçip kesinlik derecesini kaçırmak.