Edilgen çatı (passive voice)

Dil bilgisi boşluklarında, cloze içinde, çeviride ve yakın anlamlı cümle sorularında.

• by + eylemi yapan
• it is said that
• it is believed that
• is reported to
• is expected to
• get + V3
• be made / be given / be told

Etken cümlede fiilden hemen sonra nesne gelir. Boşluktan sonra nesne yoksa ve failin kim olduğu 'by' ile veriliyorsa yapı edilgendir.

• The new protocol ————boşlukwas drafted by a joint committee last spring.

  Boşluğu aç

  Fiilden sonra nesne yok, fail 'by' ile veriliyor.

• The committee ————boşlukdrafted a new protocol last spring.

  Boşluğu aç

  Aynı olay, ama fiilden hemen sonra nesne var: etken çekim.

Nesne almayan fiillerin edilgeni yoktur. Şıklarda 'was happened', 'was occurred' gibi biçimler görürseniz okumadan elenir.

• A similar problem ————boşlukoccurred in two other departments last year.

  Boşluğu aç

  'occur' nesne almaz; 'was occurred' diye bir yapı yoktur.

İsimden sonra gelen V3 biçimi, aradaki 'which was / that were' düşmüş bir edilgen cümleciktir. Cümlenin ana yüklemi sanılırsa cümle yüklemsiz kalır.

• The samples collected in the field ————boşlukwere analysed in a central laboratory.

  Boşluğu aç

  'collected' kısaltılmış edilgen cümlecik; ana yüklem boşluğa gelir.

Edilgen yüklemde zaman, kişi ve sayı bilgisini “be” fiili taşır; ana fiil hangi zamanda olursa olsun V3 biçiminde kalır. Önce cümlenin zamanını belirleyin, sonra “be” fiilini o zamana göre çekin: is, is being, has been, had been, will be. Modal varsa “be” yalın kalır: modal + be + V3.

• The east wing of the hospital ————boşlukis being renovated by a team of builders at the moment, so visitors must use the main entrance until the work is finished.

  Boşluğu aç

  “at the moment” ve “until the work is finished” işin şu anda sürdüğünü gösterir; süren edilgen is being + V3 ile kurulur. “has been renovated” işi bitmiş gösterir ve “until the work is finished” ile çelişir; “is renovating” ise tadilatı binanın kendisi yapıyormuş gibi okunur.

• Since the survey began, more than two hundred new plant species ————boşlukhave been identified in the region.

  Boşluğu aç

  “Since the survey began” bugüne uzanan bir süre verir ve Present Perfect ister; türler tespit eden değil tespit edilen taraftır. “were identified” bu süre ifadesiyle uyuşmaz.

• Under the new rules, every food additive on the market must ————boşlukbe tested by an independent laboratory twice a year.

  Boşluğu aç

  Modaldan sonra yalın “be”, ardından V3 gelir: must be tested. “twice a year” ileriye dönük, düzenli bir yükümlülük bildirdiği için geçmişe bakan “must have been tested” uymaz; etken “must test” ise katkı maddesini testi yapan özne yapar ve ardından bir nesne ister.

give, offer, send, show, award, grant gibi fiiller iki nesne alır: bir kişi ve bir şey. Edilgende ikisi de özne olabilir: “Every student was given a booklet.” ya da “A booklet was given to every student.” Şey özne olursa kişi “to” ile bağlanır; kişi özne olursa şey fiilden sonra edatsız kalır. explain, describe, suggest ve announce ise etkende de kişiyi “to” ile alır (explain the rule to the staff), bu yüzden edilgende kişi özne olamaz: “The rule was explained to the staff.” doğru, “The staff were explained the rule.” yanlıştır.

• Last week every employee in the building ————boşlukwas given a new identity card by the security office.

  Boşluğu aç

  Kişi (every employee) özne olmuş, şey (a new identity card) fiilden sonra edatsız kalmıştır. Fail “by the security office” ile ayrıca verildiği için yüklem edilgendir, “Last week” de Simple Past ister: was given. Etken “gave” ya da “received” bu “by” öbeğiyle kurulamaz.

• The research grant was awarded ————boşlukto a team that studies coastal erosion, and the team will use the money to buy new equipment.

  Boşluğu aç

  Şey (the research grant) özne olunca kişi “to” ile bağlanır; parayı ekibin kullanacak olması ekibin hibeyi alan taraf olduğunu gösterir. “by” seçilseydi hibeyi bu ekibin verdiği anlamı çıkardı.

• At yesterday's training session, the new safety procedure was explained ————boşlukto all laboratory staff by the head of department.

  Boşluğu aç

  explain kişiyi özne yapmadığı için şey (the new safety procedure) özne olmuştur; kişi etkende olduğu gibi “to” ile gelir: explained to all laboratory staff. Açıklamayı yapan fail ise “by the head of department” öbeğindedir.

say, believe, think, report, expect, consider ve know gibi fiillerle iki edilgen kalıp kurulur: “It is believed that + tam cümle” ya da “özne + is believed + to V1”. İkinci kalıpta that-cümleciğinin öznesi ana cümlenin öznesi olur, yüklemi de to V1'e dönüşür. Boş özne it ile that-cümleciği, gerçek özneyle to V1 gelir; “The drug is believed that…” kurulamaz. Söylenen şey yüklemden önce olmuşsa to have + V3, o anda sürüyorsa to be + -ing kullanılır.

• Eating plenty of fibre is believed ————boşlukto reduce the risk of some types of cancer.

  Boşluğu aç

  Gerçek özne (eating plenty of fibre) başa geçtiği için “is believed” yükleminden sonra to V1 gelir; “that reduces” yalnızca boş özne it ile kurulur: It is believed that… Söz konusu etki genel ve bugüne ait olduğundan yalın to V1 yeterlidir; “to have reduced” geçmişte olup bitmiş bir etkiyi anlatırdı.

• The disease is thought ————boşlukto have originated in rural areas before it reached the cities.

  Boşluğu aç

  Hastalığın ortaya çıkışı bugünkü kanaatten önce, “reached” ile anlatılan geçmişte olmuştur: to have + V3. “originate” bu anlamda geçişsiz olduğu için “to have been originated” kurulamaz.

• When the tax on sugary drinks was introduced, it ————boşlukwas expected by many economists that sales would fall, but they actually rose.

  Boşluğu aç

  Boş özne it ile that-cümleciği gelir ve “by many economists” yüklemin edilgen olduğunu gösterir. Beklenti verginin getirildiği geçmiş ana aittir: was expected. “is expected” bugünkü bir beklenti bildirir ve gerçekleşmiş sonuçla (“they actually rose”) çelişir.

Gündelik dilde edilgen “be” yerine “get” ile de kurulur: get damaged, get injured, get delayed. get'li edilgen bir durumu değil bir olayı ya da değişimi anlatır ve çoğu zaman beklenmedik ya da istenmeyen gelişmelerde kullanılır; resmî yazıda “be” tercih edilir. “get” sıradan bir fiil gibi çekildiği için olumsuzda ve soruda do/does/did ister: “Did anyone get hurt?”

• Luckily, the passengers didn't ————boşlukget injured when the bus slid off the icy road.

  Boşluğu aç

  “didn't” yardımcısından sonra yalın fiil gelir ve “didn't be” kurulamaz; bu yüzden edilgen get ile kurulur. “be” ile aynı anlam “the passengers weren't injured” biçiminde verilirdi.

• How did such confidential data ————boşlukget leaked to the press?

  Boşluğu aç

  “did” ile kurulan soruda ana fiil yalın olur; “did … be leaked” yanlıştır, get'li edilgen gerekir. “be” ile aynı soru “How was such confidential data leaked?” olurdu.

Bir işi kendimiz değil başkasına yaptırdığımızı söylerken have + nesne + V3 ya da daha gündelik olan get + nesne + V3 kullanılır: “The clinic had its equipment inspected.” Nesne işi yapan değil işlemden geçen şeydir; bu yüzden V3 nesneden sonra gelir. Aynı kalıp istemeden yaşanan bir olayı da anlatabilir: “Many residents had their homes flooded.”

• After the scandal, the company had its accounts ————boşlukaudited by an independent firm.

  Boşluğu aç

  Nesne (its accounts) denetimi yapan değil, denetlenen şeydir: have + nesne + V3. Yalın “audit” ancak işi yapan nesne konumunda olsaydı gelirdi: had an independent firm audit its accounts.

• Many farmers in the valley had their crops ————boşlukdestroyed by an unexpected frost in April.

  Boşluğu aç

  Çiftçiler bu işi kimseye yaptırmamıştır; kalıp burada istemeden yaşanan bir kaybı anlatır. Ürünler zarar gören taraf olduğu için yine V3 gelir.

• Rather than trying to repair the old pipes themselves, the residents had ————boşlukthem replaced with new ones by a professional plumber.

  Boşluğu aç

  Kalıpta önce nesne, sonra V3 gelir: had them replaced (değiştirttiler). “had replaced them” Past Perfect etken olur ve işi sakinlerin kendisinin yaptığını söyler; bu hem “rather than … themselves” hem de “by a professional plumber” ile çelişir.

-ing ya da to V1 gereken yerde eylemi yapan değil eyleme uğrayan söz konusuysa edilgen biçim kurulur: being + V3 ya da to be + V3. Eylem ana yüklemden önce olmuşsa to have been + V3 gelir; -ing'de having been + V3 çoğu zaman isteğe bağlıdır, çünkü being + V3 de önceki bir eylemi gösterebilir (denied being warned). Hangi biçimin geleceğini boşluğun solundaki sözcük belirler: edattan sonra -ing (without being noticed), expect, hope, seem gibi fiillerden sonra to V1 (hope to be selected). Hangi fiilin -ing, hangisinin to V1 aldığı “Gerund mi, infinitive mi” konusunda anlatılır.

• The thieves managed to leave the building without ————boşlukbeing seen by any of the guards.

  Boşluğu aç

  “without” edattır ve ardından -ing ister; “by any of the guards” failin bekçiler olduğunu gösterdiği için biçim edilgendir: being seen. Görülmeme çıkışla aynı anda olduğu için perfect biçim gerekmez; etken “seeing” ise hırsızları gören taraf yapar ve “by” öbeğiyle uyuşmaz.

• Applicants can expect ————boşlukto be informed of the final decision by the admissions office within two weeks.

  Boşluğu aç

  “expect” ardından to V1 alır; adaylar bilgilendiren değil bilgilendirilen taraftır ve fail “by the admissions office” ile verilmiştir: to be informed. Etken “to inform” adayı bilgi veren yapar ve ardından bir nesne bekler.

• The fire seems ————boşlukto have been started deliberately, as traces of fuel were found at several points.

  Boşluğu aç

  Yangın, izlerin bulunmasından önce çıkarılmıştır; “seem” fiilinden sonra önceki bir eylem to have + V3 ile verilir ve yangın çıkaran değil çıkarılan taraf olduğu için biçim edilgendir. “deliberately” bir fail gerektirdiği için kendiliğinden çıkmayı anlatan etken “to have started” uymaz.

Eylemi yapan bilinmiyorsa, önemsizse ya da bağlamdan belliyse “by” öbeği yazılmaz: “The suspect was arrested last night.” Fail yeni ya da önemli bir bilgi taşıyorsa “by” ile eklenir. Birinin kullandığı araç ya da madde “with” ile gelir (cleaned with alcohol); fırtına, yangın gibi kendiliğinden etki eden nedenler ise “by” ile gelir (damaged by the storm). “by + -ing” fail değil, yöntem bildirir (reduced by recycling waste).

• The vaccine was developed ————boşlukby a small team of university researchers, not by a large pharmaceutical company.

  Boşluğu aç

  Aşıyı kimin geliştirdiği cümlenin asıl bilgisi olduğu için fail yazılır ve “by” ile gelir; “not by” ile kurulan karşıtlık da bunu doğrular. “with” işi yapanı değil, aracı ya da birlikteliği bildirir.

• Before the experiment, each flask was filled ————boşlukwith distilled water up to the marked line.

  Boşluğu aç

  Damıtılmış su işi yapan değil, doldurulan maddedir; madde “with” ile gelir (be filled with). “by” ise failin önüne gelir: filled by a technician.

• Air quality in the city centre was improved ————boşlukby restricting traffic in the area to buses and taxis.

  Boşluğu aç

  Buradaki “by” fail değil yöntem bildirir ve edat olduğu için ardından -ing gelir: by restricting. “by restricted” ya da “with restricting” kurulamaz.

Bazı fiiller nesne aldığı hâlde edilgen kurmaz, çünkü bir eylem değil bir durum ya da ilişki bildirir: have (sahip olmak), lack, resemble, cost (mal olmak), weigh (ağırlığında olmak). Bu fiillerde nesne testi yanıltır; öznenin bir iş yapıp yapmadığına değil, bir durumda olup olmadığına bakın. “Ten dollars was cost by the ticket” gibi biçimler kurulamaz; aynı fiil eylem bildirdiğinde ise edilgen olabilir: “The samples were weighed” (tartıldı).

• The newly discovered frog, which lives only on one small island, closely ————boşlukresembles a species that died out millions of years ago.

  Boşluğu aç

  “resemble” bir benzerlik ilişkisi bildirir ve edilgen kurmaz; “is resembled” yanlıştır. Kurbağa bugün yaşadığı için benzerlik de bugüne aittir ve Simple Present ile verilir; durum fiili olduğu için “is resembling” de uymaz.

• The new bridge took four years to build and ————boşlukcost twice as much as the council had planned.

  Boşluğu aç

  “cost” burada bir eylem değil bir bedel bildirir ve edilgen kurmaz; “was cost” yanlıştır. “and” ile bağlanan ilk yüklem “took” Simple Past olduğu için ikincisi de geçmiş biçimdedir: cost (cost – cost – cost).

• Geçişsiz fiili edilgen çekmek: was happened, was occurred, is consisted of.
• Çeviri ve yakın anlam sorularında etken–edilgen dönüşümünü anlam değişmiş sanıp doğru şıkkı elemek.